ارزش وفضیلت ذکرخدا
ارزش و فضیلت ذکر خدا:
یاد خدا بهترین و بالاترین اعمال انسان است. در قرآن آمده است:
«اُتْل ما اُوحِىَ ءالیکَ من الکتاب و أَقِم الصلاه انّ الصلاه تنهى عن الفحشاءِ و المنکر
و لذکر اللّه اکبر و اللّه یَعْلَمُ ما تصنعون»:
آنچه را از کتاب (آسمانى) به تو وحى شده تلاوت کن، و نماز را بر پا دار، که نماز
(انسان را) از زشتىها و گناه باز مىدارد، و یاد خدا بزرگتر است و خداوند آنچه را که
انجام مىدهید مىداند.(۱)
خداوند متعال در این آیه شریفه به بیان فلسفه بزرگ نماز پرداخته و آن را عامل
بازدارنده از زشتىها و منکرات معرفى فرموده است. به دنبال آن اضافه مىفرماید
«و لذکر اللّه اکبر»؛ یعنى: یکى دیگر از آثار و برکات نماز که حتى از نهى از فحشاء و
منکر نیز مهمتر است آن است که انسان را به یاد خدا مىاندازد که ریشه اصلى و مایه
هر خیر و سعادت، حتى عامل اصلى نهى از فحشاء و منکر مىباشد در واقع برترى
آن به خاطر این است که علت و ریشه محسوب مىشود.(۲)
و لذا یاد خدا را باید بر همه چیز ترجیح داد. در این باره رسول خدا« صلى الله علیه وآله »
(۱) عنکبوت / ۴۵.
(۲) تفسیر نمونه ج ۱۶ ص ۲۸۷.
فرمود:
«لا تَختارنّ على ذکر اللّه شیئا فانّه یقول: و لذکر اللّه اکبر»:
هیچ چیزى را بر یاد خدا ترجیح مده چرا که او مىفرماید: یاد خدا بزرگترین
است.(۱)
احمد بن فهد در کتاب خود از رسول خدا« صلى الله علیه وآله » نقل مىکند که حضرت
فرمود:
«واعلموا انّ خیر اعمالکم عند ملیکِکُمْ و ازکاها و ارفعها فى درجاتکم و خیر ما طلعت
علیه الشمس ذکر اللّه سبحانه و تعالى فانّه أخبر عن نفسه فقال: انا جلیس من ذکرنى»:
بدانید یاد خداوند متعال بهترین اعمال شما و پاکترین و بالاترین آنها از نظر
کسب درجه، و نیز برتر از آنچه که آفتاب بر آن مىتابد مىباشد؛ زیرا خودش فرموده
است: من همنشین کسى هستم که مرا یاد کند(۲).
از جمله اعمال صالح انسان تلاوت قرآن است، مخصوصا در حال نماز که از
فضیلت بالایى برخوردار است، با این همه یاد خدا از آن نیز بالاتر است.
امام على « علیه السلام » فرمود: «قرائه القرآن فى الصلاه أفضل من قرائه القرآن فى غیر
الصلاه و ذکر الله أفضل…»
تلاوت قرآن در نماز بهتر از قرائت و تلاوت آن در غیر حال نماز است و یاد خدا
(از آنهم) برتر است(۳).
(۱) میزانالحکمه ب ۱۳۳۱ / ۶۳۴۸، به نقل از بحارالانوار: ۷۷/۱۰۷/۱.
(۲) و سائلالشیعه ج ۴ ابواب الذکر، باب ۱۰ / ۳.
(۳) وسائل الشیعه ج ۴ ابواب الذکر باب ۱۰/۴.
یاد خدا محبوبترین اعمال پیش خدا و عامل اصلى نجات انسان از گناه و فساد
در این باره رسول خدا« صلى الله علیه وآله » فرمود: «لیس عملٌ احبّ الى الله تعالى و لا أنجى
لعبدٍ من کلّ سیئهٍ فى الدنیا و الآخره من ذکر اللّه، قیل: و لاالقتال فى سبیل اللّه؟ قال: لو لا
ذکر اللّه لم یؤمر بالقتال»:
هیچ عملى نزد خداى تعالى محبوبتر و هیچ عاملى در نجات بنده از هر گناهى
در دنیا و آخرت مؤثرتر از ذکر خدا نیست.(۱)
نکته:
از این حدیث استفاده مىشود که جهاد در راه خدا هدف نیست، بلکه فلسفه و
انگیزه نهایى جهاد و امثال آن این است که به وسیله آنها زمینه «یاد خدا» و عبادتش
در جامعه فراهم گشته و گسترش مىیابد.
ذاکر خدا مثل سرباز فداکار در جبهه است
رسول خدا« صلى الله علیه وآله » فرمود: «ذاکر اللّه عزوجل فى الغافلین کالمقاتل عن الفارین»(۲)
:یاد کننده خداوند متعال در میان غافلان مانند رزمنده در میان فرار کنندگان (از
نبرد) است.
نکات حدیث (با توجه به تشبیهى که بکار رفته است):
۱ـ «ذکر خدا» کارى است، سخت و دشوار و شاید به همین خاطر است که تعداد
(۱) میزان الحکمه ۱۳۳۱/۶۳۴۹، به نقل از کنزالعمال: ۳۹۳۱.
(۲) وسائل الشیعه ج ۴ ابواب الذکر باب ۱۲/۲.
ذاکرین واقعى کم است و همیشه غافلان در اکثریت بوده و هستند.
۲ـ درهاى سعادت و پیروزى در دنیا و آخرت به روى «ذاکرین» باز است؛
چنانچه یک رزمنده دلیر و مقاوم، در جبهه هاى جنگ پیروز و سرافراز است؛ براى
همین است که ذاکر خدا از خاصان محضر الهى بشمار مىآید. امیر مؤمنان « علیه السلام »
فرمود: «اهل الذکر اهل اللّه و خاصته»: اهل ذکر و یاد خدا اهل خدا و از خاصان و
نزدیکان اویند.(۱)