تقوا و یقین

«تقوا»و مقایسه آن با «ایمان و یقین»

امام رضا علیه السلام می‌فرماید: «إِنَّ الاِیمانَ أَفْضَلُ مِنَ الاٌسْلامِ بِدَرَجَه، وَ التَّقْوى أَفْضَلُ مِنَ الاِیمانِ بِدَرَجَه وَ لَمْ یُعطَ بَنُو آدَمَ أَفْضَلَ مِنَ الْیَقین »[۱]؛ ایمان یک درجه بالاتر از اسلام است، و تقوا یک درجه بالاتر از ایمان است و به فرزند آدم چیزى بالاتر از یقین داده نشده است.

براساس این روایت شریف، با اینکه «تقوای الهی» آنهمه فضلیت دارد و دارای آثار و برکات فراوانی است، ولی به مرتبه یقین نمی رسد و یقین صفتی است که بر همه فضائل اخلاقی برتری دارد چرا؟ جواب این سؤال وقتی روشن می‌شود که در حدیثی که از رسول خدا صلی الله علیه و آله در این باره وارد شده تامل کنیم حضرت خطاب به امیر المؤمنین علیه السلام می‌فرماید:

«یَا عَلِیُّ أُوصِیکَ بِوَصِیَّهٍ فَاحْفَظْهَا عَنِّی فَقَالَ لَهُ عَلِیٌّ یَا رَسُولَ اللَّهِ أَوْصِ فَکَانَ فِی وَصِیَّتِهِ أَنْ قَالَ إِنَ‏ الْیَقِینَ‏ أَنْ لَا تَرْضَى أَحَداً بِسَخَطِ اللَّهِ وَ لَا تَحْمَدَ أَحَداً عَلَى مَا آتَاکَ اللَّهُ وَ لَا تَذُمَّ أَحَداً عَلَى مَا لَمْ یُؤْتِکَ اللَّهُ فَإِنَّ الرِّزْقَ لَا یَجُرُّهُ حِرْصُ حَرِیصٍ وَ لَا یَصْرِفُهُ کَرَاهِیَهُ کَارِهٍ إِنَّ اللَّهَ بِحُکْمِهِ وَ فَضْلِهِ جَعَلَ الرَّوْحَ وَ الْفَرَحَ فِی الْیَقِینِ وَ الرِّضَا وَ جَعَلَ الْهَمَّ وَ الْحَزَنَ فِی الشَّکِّ وَ السَّخَطِ...»[۲]؛ یا علی تو را به وصیتی توصیه می‌کنم پس آنرا از جانب من حفظ (و از آن مراقبت کن) علی علیه السلام عرض کرد: بفرما ای رسول خدا. فرمود: یقین آن است که کسی را با غضب الهی ( و به قیمت آن) خوشنود نکنی، و احدی را در مقابل چیزی که خدا به تو عنایت کرده، مورد مدح و تمجید قرار ندهی و کسی را بخاطر چیزی که خدا به تو نداده ملامت نکنی. حقیقت این است که با حرص آدم حریص، روزی بدست نمی‌آید و با اکراه و ناخوشنودی کسی که دوست ندارد، رزق و روزی از او دور نمی‌شود. به راستى خداوند از روى حکم (عادلانه‌ و از روی حکمت) و فضلش، (اینگونه) مقرّر نمود که راحتی و شادمانى را در یقین و رضایت از (مقدّرات) خدا باشد ، و قرار داد اندوه و ناراحتى را در شک و ناراحتى، پس راضى باشید از خداوند و تسلیم امر (و مقدّرات) او باشید.

نکته

«یقین» یعنی باور صد در صد. کسی که در مورد وجود و حضور خدا و تحقق آخرت، بهشت و جهنم گوچکترین تردیدی ندارد و آنها را با چشم دل مشاهده می‌کند، اصلا به گناه فکر نمی‌کند و لذا هرگز سراغ گناه و معصیت الهی نخواهد رفت؛ پس در واقع یقین، زمینه تقوا را فراهم می کند و بر آن مقدم است.

[۱] – تحف العقول (تصحیح غفاری)، ۱۴۰۴ق،ص۴۴۵

[۲] – برقی، المحاسن، ۱۳۷۱ق، ج‏۱ ص۱۷.

#یقین_اساس_همه_موفقیت‌ها_است_و_تقوا_از_آثار_آن_ است