یاد خدا
ذکر ذات مقدس الهى
«انّ الذین اتّقوا اذا مسّهم طائف من الشیطان تذکروا فاذا هم مبصرون»: پرهیزگاران هنگامى که گرفتار وسوسه شیطان شوند، متذکر (خداوند متعال و پاداش و کیفر او) مى شوند و (در پرتو یاد او راه حق را مى بینند) بینا مى گردند.(۱)
منظور از «متذکّر» شدن این است که به یاد خدا مى افتند و ذات پاک الهى را در دل خود حاضر و ناظر مى بینند و به برکت این یاد قلبى عمیق از افتادن در دام شیطان نجات مى یابند. امام صادق« علیه السلام » در تفسیر آیه فوق فرمود: «یذکر اللّه عند المعصیه یهمّ بها فیحول ذکر الله بینه و بین تلک المعصیه و هو قول الله: انّ الذین اتقوا اذا…»: آنگاه که مى خواهد مرتکب گناهى شود خدا را یاد کند که این یاد خدا او را از ارتکاب گناه باز خواهد داشت و این همان قول خداوند متعال است که فرمود: «پرهیزگاران هنگامى که…».(۲)
در «ذکر نعمت» بین خدا و نعمتهایش نوعى جدائى و دوگانگى وجود دارد؛ لذا خود نعمت به نحوى نظر انسان را به سوى خود جلب مى کند گر چه همین توجه به نعمت عامل یاد خداست؛ همچنین در «ذکر نام خدا» نیز از این جهت که یکى دالّ است و دیگرى مدلول و به عبارت دیگر یکى نام است و دیگرى صاحب نام، دوگانگى مطرح است؛ همان طور که کسى که به آئینه نگاه مى کند فقط تصویر را مى بیند و از خود آئینه که واسطه نشان دادن تصویر است غافل مى شود. «یاد کننده نام خدا» هم گویى فقط صاحب نام (خدا) را مى بیند و از «نام» او غافل مى گردد امّا در «ذکر ذات مقدس الهى» هیچ گونه دوگانگى و یا واسطه و یا دالّ و مدلولى مطرح نیست؛ زیرا در این نوع از ذکر ” ذاکر” ؛ خدا را در
حرمش که « قلب مؤمن » است حاضر و ناظر می بیند . برای همین است که این « ذکر » بالاتر ومهمتر از سایر موارد آن است .
(۱) اعراف / ۲۰۱.
(۲) وسائل الشیعه ج ۱۱/ ابواب جهاد النفس باب ۲۳ ج ۱۵